Yapay zeka ile döngüsel tekstil hareketi: Cyclothe

Her saniye bir çöp kamyonu dolusu tekstil çöpe gidiyor ve moda endüstrisi, uluslararası uçuşlar ile deniz taşımacılığının toplamından daha fazla karbon salımına neden oluyor. Avrupa Birliği bu tabloyu değiştirmek için düğmeye bastı: 2025 itibarıyla üye ülkelerde tekstil atıklarının ayrı toplanması zorunlu, üretici sorumluluğu düzenlemeleri de yolda. Peki toplanan bu dağ gibi tekstil fazlalığı nereye gidecek ve ne olacak? Cyclothe, bu sorunun cevabını yapay zeka ile veren bir döngüsel tekstil girişimi. upcorn originals'ın bu bölümünde Cyclothe'un Product Owner'ı Zeynep Süzen, toplama ve ayrıştırma sürecinin nasıl işlediğini, verinin bu işin neresinde durduğunu ve İsveç'e uzanan gelecek planlarını anlatıyor.

Cyclothe ne iş yapıyor?

Cyclothe'un iş modeli iki yapı taşına oturuyor: toplama ve ayrıştırma. Son kullanıcı, elindeki tekstil fazlalığını girişimin mobil uygulamasıyla taratıyor. Yapay zeka o anda ürünü analiz edip güncel durumuna ve kumaş özelliklerine göre kategorilere ayırıyor. Taranan ürünler RFID etiketli özel poşetlere konuyor ve belediyelerin sokaklara yerleştirdiği, yine RFID okuyucu bulunan tekstil konteynerlerine bırakılıyor.

Bu küçük gibi görünen adım, zincirin geri kalanını değiştiriyor. Konteynerlerden belirli aralıklarla toplanan poşetler ayrıştırma tesisine ulaştığında tesis, poşetin içinde ne olduğunu zaten biliyor. Geleneksel yöntemde her ürünün elle açılıp incelenmesi gerekirken Cyclothe'un sisteminde ayrıştırma çok daha hızlı ve isabetli ilerliyor.

Ayrıştırma süreci nasıl işliyor?

Tesiste yapay zeka son kararı veriyor: ürün ileri dönüşüme mi (yeniden kullanım, tamir, ikinci el), yoksa geri dönüşüme mi (lif haline getirme, yeni kumaş üretimi) gidecek? Karar; kumaşın türü, aşınma düzeyi, karışım oranı ve piyasadaki talep gibi kriterlere dayanıyor. Süzen bölümde bu kararın neden bu kadar kritik olduğunu anlatıyor: yanlış sınıflandırılan bir ürün ya değerinin çok altında işlem görüyor ya da geri dönüşüm hattını tıkıyor.

• Uygulama: Kullanıcı ürünü tarar, yapay zeka ilk sınıflandırmayı yapar.
• RFID poşet ve konteyner: Ürün kimliği fiziksel akışa bağlanır, hiçbir poşet "anonim" gitmez.
• Tesis: Poşetin içeriği önceden bilindiği için ayrıştırma hızlanır.
• Karar: İleri dönüşüm ya da geri dönüşüm; her ürün için veriye dayalı tek bir rota.

Veri odağı neden önemli?

Cyclothe'un asıl ürünü belki de kumaş değil, veri. Sistem her ürünün nereden geldiğini, hangi kategoriye girdiğini ve hangi rotaya gittiğini kaydettiği için belediyeler ve giyim markaları, Avrupa Birliği'nin tekstil regülasyonlarına uyumlarını rakamlarla belgeleyebiliyor. Bir marka, sattığı ürünlerin ne kadarının döngüye geri döndüğünü görebiliyor; bir belediye, toplama noktalarının verimini ölçebiliyor. Süzen'in ifadesiyle "ölçemediğiniz şeyi yönetemezsiniz" ve tekstil atığı şimdiye kadar hiç ölçülmemiş bir alandı.

Gelecek planları ve İsveç

Cyclothe halihazırda Avrupa'da birden fazla belediyeyle çalışıyor ve bir sonraki büyük adım İsveç. İskandinav ülkeleri hem regülasyon hem tüketici bilinci açısından döngüsel ekonominin en ileri pazarları; girişim, modelini burada ölçekleyerek diğer AB ülkelerine yayılmayı planlıyor. Türkiye tarafında ise tekstil üretiminin merkezi olan bir ülkede üretim fazlalığının döngüye kazandırılması ayrı bir fırsat olarak masada.

Workup4Future neler sunuyor?

Cyclothe, Türkiye İş Bankası'nın çevre ve sürdürülebilirlik odaklı programı Workup4Future'ın bir parçası. Zeynep Süzen programın en değerli tarafını şöyle özetliyor: "Çevre odaklı programlar Türkiye'de çok fazla yok. Workup4Future'ın benzer amaçlar doğrultusunda çalışan girişimleri tek bir çatı altında toplaması ve birbirleriyle iletişim kurmalarını sağlayan bir ekosistem yaratması bence çok faydalı." Girişim daha önce Workup Girişimcilik Programı'nın 13. döneminden de mezun olmuştu.

Türkiye için ne anlama geliyor?

Türkiye, Avrupa'nın en büyük tekstil ve hazır giyim tedarikçilerinden biri; AB'nin genişletilmiş üretici sorumluluğu kuralları yürürlüğe girdiğinde Avrupa'ya satış yapan her Türk üreticinin ürünlerinin ömür sonunu belgelemesi gerekecek. Cyclothe gibi bir altyapı, bu belgeyi üretebilen tek taraf olacağı için üreticiler açısından bir "yeşil pazarlama" aracı değil, pazara giriş şartı haline geliyor. Süzen bölümde tam da bu nedenle Türkiye'yi yalnızca bir pazar değil, üretim tarafındaki fazlalığın döngüye kazandırılacağı bir kaynak olarak gördüklerini söylüyor. Belediyeler için ise denklem daha basit: toplanan tekstil bir gider kalemi olmaktan çıkıp satılabilir bir hammaddeye dönüşüyor.

Bölümde neler var?

• 0:00 Giriş
• 2:16 Cyclothe ne iş yapıyor?
• 8:02 Ayrıştırma süreci nasıl işliyor?
• 17:01 Veri odağı neden önemli?
• 19:10 Gelecek planları ve İsveç
• 21:57 Workup4Future neler sunuyor?

Cyclothe hakkında daha fazla bilgi için cyclothe.com adresine, girişimle ilgili haberimize buradan ulaşabilirsiniz. Diğer bölümler için upcorn originals sayfasını ziyaret edin.